۰۲۱-۴۴۸۰۳۳۵۷


پرسش و پاسخ

پرسش 78: ارادۀ انسان در سرنوشت او چه تأثیری دارد؟ آیا اینکه هیچ چیز بدون اذن خدا اتفاق نمی‌افتد و او می‌داند که هرکس چه خواهد کرد، به معنی سلب اختیار از انسان نیست؟

جواب: مسلّم است که انسان با اراده و اختیار خود، سرنوشتش را می‌سازد و اصلاً اگر غیر از این بود، ثواب و عقاب و معاد، بی‌معنا و دور از عدل خدا بود. اما جمع اراده و قدرت خدا با اختیار انسان، نیاز به توضیح دارد.

خداوند تمام ابزارهای لازم برای ساختن سرنوشت سعادتی را به انسان داده است؛ ازجمله فطرت، عقل، قوا و بدن مادی. راه‌های بهره‌برداری درست از این ابزار را نیز با فرستادن دین و پیامبران، برای او روشن کرده است. تا اینجا، نقش خدا در سرنوشت انسان است. اما از اینجا به بعد، اختیار و انتخاب انسان است که کار می‌کند تا سعادت را برگزیند یا شقاوت را؛ و سرنوشتش را براساس این انتخاب، رقم می‌زند.

پس اگرچه علم خدا بر همه چیز إشراف دارد و نمی‌توان آن را انکار کرد، دانستن او به معنای سرنوشت جبری برای انسان نیست. او می‌داند که هرکس چه راهی را برمی‌گزیند؛ ولی هیچ کس را به هیچ انتخابی مجبور نمی‌کند و اختیارش را نمی‌گیرد. فقط زمینه را برای انتخاب آزادانۀ او فراهم می‌کند.

خدا خودش اختیار و قدرت حرکت ارادی را به انسان داده است. پس انسان هر انتخابی بکند و به هر سرنوشتی برسد، به اذن خداست؛ اگرچه سرنوشت شقاوتی، مورد رضای او نیست. بنابراین اگرچه همۀ ما در ریز و درشت انتخاب‌هایمان آزادیم، او هم بیکار نمی‌نشیند و به هر بهانه‌ای می‌خواهد به انتخاب درست، هدایتمان کند.