۰۲۱-۴۴۸۰۳۳۵۷


پرسش و پاسخ

پرسش 38: چگونه باید همین جا، برزخ خود را طی کنیم؟

جواب: باید بدانیم بر خلاف عالم نزول که در اختیار ما نیست، عالم صعود، اختیاری است و اين خود ما هستیم که انتخاب می‌کنیم چگونه عوالم را طی کنیم و به آنچه از خدا خواسته‌ایم و او به ما داده، برسیم. پس هیچ جبری نیست که حتماً پس از مرگ، برزخی را رد کنیم تا به قیامت برسیم؛ بلکه می‌توانیم همین جا، برزخ را پشت سر بگذاریم. اما به این منظور، باید سنن الهی و کیفیت عبور از برزخ را بشناسیم؛ تا بتوانیم در مدت اجل و مهلت محدودی که داریم، موانع را کنار بزنیم و بذر وجودمان را پرورش دهیم. البته اين عبور، آسان نیست؛ چون مستلزم کنار زدن خودی‌ها، شئون اعتباری و توهّماتی است که به آن‌ها اصالت داده‌ایم و باورشان کرده‌ایم. باید این‌ها را کنار بزنیم، تا رتبۀ اصیل وجودمان ظهور کند؛ که این، خیلی سخت است و مجاهدۀ علمی و عملی بسیار می‌خواهد و اگر نتوانیم موفق شویم، بقیۀ راه را باید فردا در فشارهای برزخی که به مراتب سخت‌تر از فشارهای دنیاست، طی کنیم. بنابراین طی‌کردن برزخ در دنيا به معنای دفع و رفع صفات رذیله و رد‌شدن از عقبه‌های کئودۀ نفس است، تا صفات الهی و حقیقت عقل به ظهور رسد و عالمی که از خدا خواسته‌ایم، تعین پیدا کند.

سستی‌ها، غفلت‌ها، کم‌کاری‌ها، جهل‌ها و از همه مهم‌تر، نشناختن خود که همان نشناختن خداست، از موانع عبور از برزخ است. اغلب ما چون به قالب دنیا نزدیک‌تریم، احکام و سننش برایمان خوشایند و لذت‌بخش است و دوست داریم همین جا بمانیم؛ اما عقل، چون در بطن وجود ماست، ظهورش برایمان سخت است. برای همین هم چون راحت‌طلب و بی‌خیالیم، از فشارهای امروز، فرار می‌کنیم؛ ولی باید بدانیم که فردا، چاره‌ای جز عبور از فشارهای سخت برزخی نخواهیم داشت. همۀ عبادات و بندگی‌ها، در اين دنيا گذاشته شده‌اند تا ما از برزخ عبور کنیم و به عالم اصلی خود برسیم. کمترین فشارها در مسیر درست، به همان اندازه ما را از برزخ عبور می‌دهد.

چنانکه خداوند در آیۀ 120 سورۀ توبه می‌فرماید:

"ما كانَ لِأهْلِ الْمَدینَةِ وَ مَنْ حَوْلَهُمْ مِنَ الأعْرابِ أنْ یتَخَلَّفُوا عَنْ رَسُولِ اللهِ وَ لایرْغَبُوا بِأنْفُسِهِمْ عَنْ نَفْسِهِ ذلِكَ بِأنَّهُمْ لایصیبُهُمْ ظَمَاٌ وَ لا نَصَبٌ وَ لا مَخْمَصَةٌ فی‏ سَبیلِ اللهِ وَ لایطَؤُنَ مَوْطِئاً یغیظُ الْكُفَّارَ وَ لاینالُونَ مِنْ عَدُوٍّ نَیلاً إِلاَّ كُتِبَ لَهُمْ بِهِ عَمَلٌ صالِحٌ إِنَّ اللهَ لایضیعُ أجْرَ الْمُحْسِنینَ."

سزاوار نیست برای اهل مدینه و اعرابی که اطراف آن‌ها هستند، که از رسول‌خدا(صلّی‌الله‌علیه‌وآله) تخلّف جویند و برای حفظ جان خویش، از جان او چشم بپوشند. زیرا که هیچ تشنگی، خستکی و گرسنگی در راه خدا به آن‌ها نرسد و هیچ‌ گامی که موجب خشم کافران شود، برندارند و ضربه‌ای از دشمن نخورند، مگر اینکه به خاطر آن، عمل صالحی برایشان نوشته شود؛ که همانا خداوند، پاداش نیکوکاران را ضایع نمی‌کند.

و این همان طی برزخ است. یعنی هر مصیبت و سختی به شما می‌رسد، به همان اندازه که برای نفس و حتی جسمتان سخت است؛ شما را از خود دانی جدا می‌کند و به خود عالی، نزدیک می‌نماید. این،فشارها هم شامل سختی‌های جهاد اصغر در مقابل دشمن بیرونی و کفّار می‌شود، هم شامل جهاد اکبر با دشمن درونی یعنی نفس امّاره و صفات رذیله. لذا حتی دلی که از خطر بمباران می‌لرزد، یا سوز و عطش جان در طلب‌های معنوی، یا حتی تحمل تنگی جا برای شنیدن وعظ و حدیث، و توهین‌ها و تحقیرهایی که به سالک می‌رسد، همه و همه، عمل صالح و عبور از برزخ است و خدا، هیچ کدام را ضایع نمی‌کند. در واقع ما راه‌ها را بلد نیستیم. نمی‌دانیم به چه انگیزه‌ای باید برویم و نیت‌ها را برای چه باید خالص کنیم؛ وگرنه راه عبور از برزخ، همین میادینی است که لحظه به لحظه در آن‌ها قرار داریم.

در آیۀ بعد  می‌فرماید[1]:

"وَ لاینْفِقُونَ نَفَقَةً صَغیرَةً وَ لا كَبیرَةً وَ لایقْطَعُونَ وادِیاً إِلاَّ كُتِبَ لَهُمْ لِیجْزِیهُمُ اللهُ أحْسَنَ ما كانُوا یعْمَلُونَ."

و هیچ مال کوچک یا بزرگی را [در این راه] انفاق نمی‌کنند و هیچ سرزمینی را [برای جهاد] نمی‌پیمایند، مگر اینکه نوشته می‌شود، تا خداوند، آنان را به بهترین اعمالشان پاداش ده

برای طی برزخ در اين دنيا، بايد همۀ اعمال خود را به این نیت که رغبت رسول را بر رغبت نفس خود ترجیح دهیم، انجام دهیم و به این انگیزه، سختی‌های مسیر دین را تحمل کنیم. به این نیت، گناهان و امور مکروه را ترک کنیم و به این نیت، مبارزه با نفس نماییم. حتی مستحبات و سنت‌هایی را که رسول‌خدا(صلّی‌الله‌علیه‌وآله) در خوردن یا خوابیدن داشتند، به این نیت که ایشان گفته‌اند این کار را بکنید، یا خودشان این کار را می‌کرده‌اند، رعایت کنیم؛ اگر چه برایمان سخت باشد و با عاداتمان نسازد.

در آیۀ دیگری از قرآن کریم داریم که خداوند می‌فرماید:

"فَلا وَ رَبِّكَ لایؤْمِنُونَ حَتَّى یحَكِّمُوكَ فیما شَجَرَ بَینَهُمْ ثُمَّ لایجِدُوا فی‏ أنْفُسِهِمْ حَرَجاً مِمَّا قَضَیتَ وَ یسَلِّمُوا تَسْلیماً."[2]

پس به پروردگارت سوگند كه مؤمن نخواهند بود، مگر اینكه در اختلافات خود، تو را به داورى طلبند و سپس از حکم تو، هیچ تنگی و ناراحتی در دل خود، احساس نكنند و كاملاً تسلیم باشند.

به هر حال، خود این علم و این فهم که پیامبر(صلّی‌الله‌علیه‌وآله) چه کرده و از ما چه خواسته، به انسان، نور می‌دهد و حضور رسالت و ولایت را در وجودش قوی می‌کند. فکر نکنیم این کارهای جزیی، چیست که برزخ را طی کند! خدا می‌داند، ما در کوچک‌ترین مسائل، در برزخ، گیر هستیم. در همین کوچک‌ها باید کار کنیم، تا إن‌شاءالله به بزرگ‌ها برسد. اما دقت کنیم که اگر می‌خواهیم به اینجا برسیم، باید در دین، عمیق‌اندیش باشیم؛ وگرنه در دین‌داری سطحی، از این خبرها نیست. سطح دین را باید به عنوان مقدمه بگیریم و در عمقش برویم تا به این حقایق برسیم. باید تفقّه در دین داشته باشیم و فهم‌ها و نیت‌هایمان را درست کنیم؛ آن وقت می‌بینیم که کوچک‌ترین کارها با روحیۀ مخالفت‌ نکردن با پیامبر و ائمه(علیهم‌السلام) عالی‌ترین پاداش‌ها را دارد و ما را به سوی قلّه می‌برد.

مگر ما چقدر عمر داریم که بتوانیم فقط با اعمال خاص و بزرگ، از برزخ بگذریم؟! باید تمام لحظات خود را، عبور از برزخ ببینیم و بدانیم حتی کارهای بزرگ، اگر بی‌تفقّه و نادرست باشد، به جایی نمی‌رساند. اما امور کوچک درست، اگر با روحیۀ تسلیم و با معرفت و تفقّه باشد، حتماً ما را پاک می‌کند و حتی در دفع خودی‌ها و رذایل به ما کمک می‌نماید؛ همچنین جلوی خیلی از انحرافات ما را می‌گیرد که حتی خودمان خبر نداریم!

 


[1] - سورۀ توبه، آيۀ 121

[2] - سورۀ نساء، آیۀ 65